Pomoc społeczna i zabezpieczenie podstawowe w starszym wieku w Berlinie (SGB XII)

Dwa rodzaje świadczeń w SGB XII

Zabezpieczenie podstawowe w starszym wieku i przy niezdolności do pracy (rozdział czwarty SGB XII): uprawnione są osoby z miejscem zwykłego pobytu w kraju, które nie mogą pokryć niezbędnego utrzymania z dochodu i majątku i albo osiągnęły granicę wieku (§ 41 Abs. 2 SGB XII; urodzeni przed 1947 r. – 65 lat, potem stopniowe podwyższanie, np. rocznik 1960: 66 lat i 4 miesiące, rocznik 1961: 66 lat i 6 miesięcy) albo ukończyły 18 lat, są trwale w pełni niezdolne do pracy w rozumieniu § 43 Abs. 2 SGB VI i niezdolność do pracy nie ma szans na ustąpienie (§ 41 Abs. 3 SGB XII). Świadczenia tylko na wniosek (§ 44 Abs. 1 SGB XII); wniosek działa z mocą wsteczną od pierwszego dnia miesiąca złożenia, jeśli warunki są spełnione w tym miesiącu (§ 44 Abs. 2); przyznanie z reguły na dwanaście miesięcy kalendarzowych (§ 44 Abs. 3).

Pomoc na utrzymanie (rozdział trzeci SGB XII): dla osób, które nie otrzymują ani Grundsicherungsgeld, ani zabezpieczenia podstawowego w starszym wieku/przy niezdolności do pracy, np. przy czasowej pełnej niezdolności do pracy. Zaczyna obowiązywać, „gdy tylko podmiot pomocy społecznej lub upoważnione przez niego instytucje dowiedzą się, że spełnione są warunki świadczenia” (§ 18 Abs. 1 SGB XII).

Rozgraniczenie z Grundsicherungsgeld (SGB II)

„Osoby, które według Tomu Drugiego jako zdolne do pracy lub jako członkowie rodziny są co do zasady uprawnione do świadczeń, nie otrzymują świadczeń na utrzymanie” (§ 21 Satz 1 SGB XII). Osoby zdolne do pracy i ich wspólnota potrzeb należą więc do Jobcenter (zobacz „Grundsicherungsgeld (dawniej Bürgergeld) w Jobcenter Berlin”). Wohngeld jest wyłączony przy pobieraniu zabezpieczenia podstawowego w starszym wieku/przy niezdolności do pracy lub pomocy na utrzymanie (§ 7 Abs. 1 WoGG).

Wysokość 2026

Obowiązują te same stopnie potrzeb podstawowych co przy Grundsicherungsgeld; na 2026 r. bez zmian (rząd federalny, stan na 1 stycznia 2026 r.): stopień 1 – 563 euro, stopień 2 – 506 euro, stopień 3 – 451 euro, stopień 4 – 471 euro, stopień 5 – 390 euro, stopień 6 – 357 euro. Dochodzą według ServicePortal Berlin koszty zakwaterowania i ogrzewania, potrzeby dodatkowe (m.in. niepełnosprawność, ciąża, samotne wychowywanie dzieci, wyżywienie) oraz potrzeby jednorazowe (m.in. pierwsze wyposażenie mieszkania, odzież).

Regres alimentacyjny

„Roszczenia alimentacyjne osób uprawnionych do świadczeń wobec ich dzieci i rodziców nie są uwzględniane, chyba że ich roczny łączny dochód w rozumieniu § 16 Tomu Czwartego przekracza odpowiednio 100 000 euro (granica dochodu rocznego)”. Przyjmuje się domniemanie, że ta granica nie jest przekroczona (§ 94 Abs. 1a SGB XII).

Cudzoziemcy – § 23 SGB XII

Cudzoziemcy faktycznie przebywający w kraju otrzymują pomoc na utrzymanie, pomoc w chorobie, przy ciąży i macierzyństwie oraz pomoc pielęgnacyjną; przepisy rozdziału czwartego (zabezpieczenie podstawowe w starszym wieku/przy niezdolności do pracy) pozostają nienaruszone; poza tym pomoc społeczna może być udzielona w indywidualnym przypadku. Te ograniczenia nie dotyczą cudzoziemców z Niederlassungserlaubnis lub czasowym tytułem pobytowym, którzy przypuszczalnie trwale przebywają na terytorium federalnym (§ 23 Abs. 1 SGB XII).

Wyłączeni ze świadczeń według Abs. 1 i rozdziału czwartego są cudzoziemcy i ich członkowie rodziny (§ 23 Abs. 3 Satz 1 SGB XII), jeśli: 1. nie są ani pracownikami lub osobami samozatrudnionymi, ani uprawnionymi do swobodnego przemieszczania się według § 2 Abs. 3 FreizügG/EU, przez pierwsze trzy miesiące pobytu, 2. nie mają prawa pobytu lub ich prawo pobytu wynika wyłącznie z celu poszukiwania pracy, poszukiwania miejsca kształcenia lub studiów, lub z zezwolenia pobytowego według § 20a AufenthG, lub 3. wjechali, aby uzyskać pomoc społeczną. Wyłączeni otrzymują do czasu wyjazdu, „jednak najwyżej przez okres jednego miesiąca, jednorazowo w ciągu dwóch lat tylko ograniczoną pomoc” (świadczenia pomostowe); na wniosek przejmowane są jako pożyczka odpowiednie koszty podróży powrotnej (§ 23 Abs. 3a). Odstępując od Satz 1 Nr. 2, cudzoziemcy otrzymują świadczenia, „jeśli przebywają na terytorium federalnym od co najmniej pięciu lat bez istotnej przerwy”.

Realizacja w Berlinie

Właściwy jest Amt für Soziales (Sozialamt) dzielnicy zamieszkania. Według ServicePortal Berlin: wymagane jest główne miejsce zamieszkania w Berlinie, wniosek pocztą lub osobiście, brak opłat; urząd doradza w sprawie prawa i pomaga wypełnić wniosek.

Kwestie otwarte

Kwota wolna od zajęcia majątku 2026 z rozporządzenia do § 90 SGB XII; adresy dwunastu dzielnicowych Sozialämter (dostępne przez ServicePortal Berlin dla poszczególnych lokalizacji, tutaj niepotwierdzone indywidualnie): brak pewnych informacji w tej sprawie.