Berlin'de serbest çalışma (Selbstständigkeit) ve şirket kurma (Gründung)
Berlin'de serbest çalışmaya başlamak istiyorsanız ve buna izin veren başka bir oturum izniniz yoksa, § 21 AufenthG uyarınca serbest faaliyet için bir Aufenthaltserlaubnis'e (oturum izni) ihtiyacınız vardır. Landesamt für Einwanderung (LEA, Göç Dairesi) bunun için diğerlerinin yanı sıra ekonomik bir menfaatin veya bölgesel bir ihtiyacın bulunup bulunmadığını, ekonomi üzerinde olumlu etkiler beklenip beklenmediğini ve finansmanın güvence altında olup olmadığını inceler – ve bunun için çoğu zaman IHK Berlin'den (Berlin Sanayi ve Ticaret Odası) veya Senatsverwaltung für Wirtschaft'tan (Ekonomi Senato Dairesi) bir görüş alır.
Bundan ayrı olarak, faaliyetinizi resmî olarak nasıl kaydettireceğiniz sorusu vardır: Bir Gewerbe (ticari faaliyet; örneğin ticaret, gastronomi, zanaat) söz konusuysa, yetkili Bezirksamt'ınızın (İlçe Belediyesi) Ordnungsamt'ına (Zabıta ve Düzen Dairesi) kaydolursunuz – Berlin'de merkezî bir ticari faaliyet dairesi yoktur, on iki ilçe birimi vardır. Buna karşılık bir Freier Beruf (serbest meslek; örneğin hekim, mühendis, gazeteci, tercüman, sanatçı olarak) icra ediyorsanız, Gewerbeanmeldung'a ihtiyacınız yoktur; bunun yerine doğrudan ve biçimsiz olarak ikamet yerinizden sorumlu Finanzamt'a (Vergi Dairesi) bildirimde bulunursunuz.
Bu sayfa bu üç düzeyi bilinçli olarak ayırır: federal düzeyde geçerli oturum hukuku (§ 21 AufenthG), Gewerbeanmeldung/Finanzamt konusunda Berlin uygulaması ve Berlin'de hangi birimin ne zaman devreye girdiği sorusu.
- Kontrol edin: Gewerbe mi, Freier Beruf mu?Önce planladığınız faaliyetin ticari mi olduğunu yoksa § 18 EStG uyarınca serbest meslek mi sayıldığını netleştirin (örneğin hekim, avukat, vergi danışmanı, mühendis, mimar, gazeteci, tercüman gibi katalog meslekleri veya sanatsal/yazarlık/eğitimsel/öğretimsel faaliyetler). Bu sınıflandırma, bir Gewerbeanmeldung gerekip gerekmediğini belirler.
- § 21 AufenthG uyarınca oturum iznine LEA'da online başvurunBaşvuruyu yalnızca LEA portalı üzerinden online yapın. Bir iş planı (Almanca veya Almanca özetli İngilizce), bir finansman kanıtı (öz sermaye veya kredi taahhüdü), özgeçmiş ve nitelik belgeleri, gerekirse işbirliği anlaşmaları veya müşteri yazıları ekleyin; mevcut bir işletmede ayrıca son iki yılın yıllık hesapları, son altı ayın güncel işletme ekonomisi değerlendirmeleri (betriebswirtschaftliche Auswertungen) ve son üç yılın vergi kararları gerekir.
- IHK Berlin'in/Senatsverwaltung für Wirtschaft'ın görüşünü bekleyinLEA ekonomik menfaatin değerlendirilmesi için kural olarak IHK Berlin'den – hukuken bağlayıcı olmayan – uzman bir görüş alır; gerektiğinde Senatsverwaltung für Wirtschaft veya Berlin Partner für Wirtschaft und Technologie de sürece dahil edilir.
- Gewerbe söz konusuysa: yetkili Bezirksamt'ta kaydettirinTicari faaliyetinizi online olarak (eMeldung, 15 avro) veya şahsen, işletme merkezinizin bulunduğu ilçenin Bezirksamt'ının Ordnungsamt'ında kaydettirin (gerçek kişiler/ortaklar için 26 avro, bir temsile yetkili kişiye sahip tüzel kişiler için 31 avro, her ek kişi için 13 avro). Kimlik belgenizi, AB dışı ülke vatandaşlarında oturum iznini, gerekirse ticaret sicili özetini ve şirket sözleşmesini yanınızda getirin.
- Freier Beruf söz konusuysa: Finanzamt'a biçimsiz bildirimBunun yerine faaliyete başladıktan sonra bir ay içinde ELSTER üzerinden elektronik olarak Berlin'de oturduğunuz ilçeden sorumlu Finanzamt'a bildirimde bulunun ve „Fragebogen zur steuerlichen Erfassung“u (vergi kaydı anketi) doldurun. Bunun için bir Gewerbeanmeldung gerekli değildir.
- Üç yıl sonra: Niederlassungserlaubnis'i kontrol edin§ 21 Abs. 1 veya Abs. 2a AufenthG uyarınca bir oturum izniyle geçen üç yıldan sonra, serbest faaliyet başarıyla hayata geçirilmişse ve geçim ile yaşlılık güvencesi sağlanmışsa LEA bir Niederlassungserlaubnis (süresiz yerleşim izni) verebilir.
- ServicePortal Berlin'e göre serbest meslek sahipleri için Niederlassungserlaubnis'te ticari serbest çalışanlardan farklı, daha uzun bir süre geçerlidir: § 21 Abs. 1 veya Abs. 2a AufenthG uyarınca oturum izni sahipleri üç yıl sonra Niederlassungserlaubnis hakkına sahip olabilirken, aynı kaynağa göre serbest meslek sahipleri farklı koşullar altında beş yıla ihtiyaç duyar. Bu ayrımın kesin hukuki dayanağı (muhtemelen § 21 Abs. 5 i. V. m. § 9 AufenthG) erişilen kaynaklarla eksiksiz onaylanamadı – bu konuda kesin bir bilgi yoktur.
- Berlin'de serbest meslek sahiplerine özel ayrı bir Finanzamt bulunup bulunmadığı sorusunda (sıkça varsayıldığı gibi) tablo farklıdır: Senatsverwaltung für Finanzen'in (Maliye Senato Dairesi) resmî listesine göre gerçek kişilerin – serbest meslek sahipleri ve şahıs işletmesi sahipleri de bunlara dahildir – vergilendirilmesinden Berlin ilçelerindeki 17 bölgesel vergi dairesi (Regionalfinanzämter) sorumludur ve bu, ikamet ilkesine göre düzenlenmiştir. Tüm Berlin için merkezî bir „Freiberufler-Finanzamt“ (serbest meslek vergi dairesi) bulunmamaktadır; yalnızca sermaye şirketleri (GmbH, AG ve benzerleri) için ayrı, uzmanlaşmış kurumlar vergisi daireleri vardır. Bu nedenle bu varsayım onaylanamamaktadır.
- LEA'nın § 21 AufenthG başvurularında IHK Berlin'den görüş almasının kesin hukuki dayanağına ve bunun için bağlayıcı bir usul düzenlemesine ilişkin doğrudan atıf yapılabilecek bir birincil kaynak yoktur – uygulama (IHK Berlin „uzman birim“ olarak, bağlayıcı olmayan değerlendirme) IHK Berlin'in kendi usul açıklamasıyla belgelenmiştir, bu katılım adımına özgü ayrı bir hukuk normuyla değil.
- Handwerkskammer Berlin (Berlin Zanaat Odası) ve zanaat alanındaki ticari işletmeler için burada § 21 AufenthG başvurularında görüş verilmesine ilişkin IHK Berlin uygulamasından farklı ayrı bir usul açıklaması bulunamadı – bu konuda kesin bir bilgi yoktur. Kendi oda yetkisi olan düzenlenmiş meslekler için “Berlin'de meslek odaları (Kammern) ve düzenlenmiş meslekler” konu sayfasına bakın.
- Sermaye şirketlerinin genel müdürleri için somut koşullar (diğerlerinin yanı sıra en az %50 pay sahipliği ve 41.000 avro yıllık net gelir) tek, resmî olmayan bir kaynaktan (yapay zekâ özetindeki IHK Berlin usul sayfası) gelmektedir ve ikinci, bağımsız bir kaynakla onaylanamadı – başvurudan önce bu tutar doğrudan IHK Berlin'de veya LEA'da kontrol edilmelidir.
- Serbest çalışanlar için Niederlassungserlaubnis'teki emeklilik sınırları (ServicePortal Berlin'e göre 1 Temmuz 2025'ten bu yana: ya 1.612,53 avro aylık emekli maaşı ya da 67 yaşın doldurulmasında 232.204 avro varlık) deneyimlere göre her yıl değişir – burada belirtilen durum, erişim tarihi olan 16.09.2026'da resmî sayfada gösterilen değerdir ve başvurudan önce yeniden kontrol edilmelidir.
Ayrıntılı bilgi · Yasal dayanaklar, veriler ve uygulama – danışmanlar ve uzmanlar için
Serbest faaliyet için oturum izni – federal hukuk
Hukuki dayanak federal düzeyde § 21 AufenthG'dir. Absatz 1 uyarınca, „ekonomik bir menfaat veya bölgesel bir ihtiyaç mevcutsa, faaliyetin ekonomi üzerinde olumlu etkiler yaratması bekleniyorsa ve uygulamanın finansmanı öz sermaye veya bir kredi taahhüdüyle güvence altındaysa“ serbest bir faaliyet için oturum izni verilebilir. İncelemede yasa metnine göre özellikle iş fikrinin sürdürülebilirliği, başvuru sahibinin girişimcilik deneyimleri, sermaye yatırımının miktarı, istihdam ve eğitim durumu üzerindeki etkiler ve inovasyon ile araştırmaya katkı dikkate alınır; yetkili odalar, meslek kuruluşları ve makamlar bu konuda görüş bildirmelidir. Absatz 2a, öğrenimini bir Alman yükseköğretim kurumunda tamamlamış veya araştırmacı ya da bilim insanı olarak bir oturum iznine sahip olmuş kişiler için, serbest faaliyetin öğrenimde veya araştırma faaliyetinde edinilen bilgilerle bir bağlantısı olması koşuluyla erişimi kolaylaştırır. 45 yaşın üzerindeki kişilere izin Absatz 3 uyarınca yalnızca uygun bir yaşlılık güvencesi mevcutsa verilmelidir. Absatz 4 oturum iznini en fazla üç yılla sınırlar; ardından serbest faaliyet başarıyla hayata geçirilmişse ve hanenin geçimi güvence altındaysa bir Niederlassungserlaubnis verilebilir. Absatz 5 serbest meslek sahipleri için kolaylaştırılmış ölçütler öngörür: Olumlu ekonomik veya kültürel etkilerin beklenmesi ve mesleğin icrası için gerekli iznin verilmiş veya taahhüt edilmiş olması yeterlidir – Absatz 1 uyarınca ekonomik menfaat ve finansmanın daha kapsamlı incelemesi burada ortadan kalkar.
§ 21 işlemi – LEA'da Berlin uygulaması
Berlin'de § 21 AufenthG uyarınca başvurular hakkında yalnızca Landesamt für Einwanderung (LEA) karar verir; resmî Berlin.de göç sayfasındaki 04.02.2026 tarihli bir duyurudan bu yana başvuru yalnızca online yapılabilir, iletişim formu üzerinden yalnızca randevu talebi online başvurunun yerini tutmaz. LEA kendi açıklamasına göre ekonomik menfaatin değerlendirilmesi için uzman birimlere başvurur – bunlar olarak Senatsverwaltung für Wirtschaft, IHK Berlin ve Berlin Partner für Wirtschaft und Technologie belirtilir. IHK Berlin kendi rolünü, LEA biçimsel temel koşulları inceledikten sonra LEA'nın talebi üzerine proje hakkında – hukuken bağlayıcı olmayan – bir görüş veren „uzman birim“ (fachkundige Stelle) olarak tanımlar; IHK Berlin'deki irtibat kişisi, kendi usul sayfasına göre Franziska Henning'dir (Fasanenstraße 85, 10623 Berlin, Tel. 030 31510-296, [email protected]). Gerekli belgeler arasında diğerlerinin yanı sıra bir iş planı (Almanca veya Almanca özetli İngilizce), sermaye kanıtları veya kredi taahhütleri, özgeçmiş ve nitelik belgeleri, işbirliği anlaşmaları veya müşteri ilgisi yazıları ile – halihazırda mevcut işletmelerde – son iki yılın yıllık hesapları, son altı ayın işletme ekonomisi değerlendirmeleri ve son üç yılın vergi kararları bulunur. Sermaye şirketlerinin genel müdürleri için IHK Berlin usul sayfasına göre diğerlerinin yanı sıra en az %50 pay sahipliği ve 41.000 avro yıllık net gelir belirtilir (tek kaynak, bkz. Dikkat). Başarılı bir incelemeden sonra LEA oturum iznini bir ila üç yıl için verir.
Gewerbeanmeldung – Berlin uygulaması, merkezî ticari faaliyet dairesi yok
Berlin'de merkezî bir ticari faaliyet dairesi (Gewerbeamt) yoktur: Her durumda işletme merkezinin bulunduğu ilçenin Bezirksamt'ının Ordnungsamt'ı yetkilidir – Berlin, her birinin kendi Bezirksamt'ı olan on iki ilçeye ayrılır. Kayıt yükümlülüğünün hukuki dayanağı § 14 Abs. 1 Gewerbeordnung'dur (GewO, Ticari Faaliyetler Kanunu). Kayıt, Berlin e-devlet portalı üzerinden online (eMeldung), yazılı veya şahsen yapılabilir. ServicePortal Berlin'e göre harçlar şöyledir: online kayıtta 15 avro, şahsen/yazılı kayıtta gerçek kişi veya ortak başına 26 avro, bir temsile yetkili kişiye sahip tüzel kişiler için 31 avro ve her ek temsile yetkili kişi için 13 avro. Gerekenler: bir kimlik belgesi (elektronik kayıtta ibraz gerekmez), AB dışı ülke vatandaşlarında oturum izni, halihazırda kayıtlı şirketlerde güncel bir ticaret sicili özeti ile sermaye şirketlerinin yeni kuruluşunda noter onaylı şirket sözleşmesi ve ortakların onay beyanları.
Serbest meslek sahibi özel durumu – Gewerbeanmeldung yok, Finanzamt'a bildirim
§ 18 Einkommensteuergesetz (EStG, Gelir Vergisi Kanunu) anlamında bir serbest meslek icra eden kişi – örneğin hekim, avukat, vergi danışmanı, mühendis, mimar, gazeteci, tercüman gibi katalog meslekleri ya da serbest sanatsal, yazarlık, öğretimsel veya eğitimsel bir faaliyet – ticari faaliyet kaydı yaptırmak zorunda değildir. Bunun yerine bildirim biçimsiz olarak veya elektronik „Fragebogen zur steuerlichen Erfassung“ (vergi kaydı anketi) üzerinden doğrudan yetkili Finanzamt'a yapılır; 1 Ocak 2021'den bu yana zorunlu olarak ELSTER üzerinden elektronik olarak, faaliyete başladıktan sonra bir ay içinde. Serbest meslek sahipleri, ticari faaliyet sahiplerinden farklı olarak Gewerbesteuer (ticari kazanç vergisi) ödemez. Berlin'de gerçek kişilerde Finanzamt'ın yetkisi için ilke olarak ikamet ilkesi geçerlidir: Senatsverwaltung für Finanzen'e göre gerçek kişilerin (şahıs işletmeleri, serbest meslek sahipleri) vergilendirilmesinden Berlin ilçelerindeki 17 bölgesel vergi dairesi sorumludur – bunlardan hangisinin yetkili olduğu kayıtlı ikamet yerine göre belirlenir. Tüm Berlin için ayrı, merkezî bir „Freiberufler-Finanzamt“ incelenen kaynaklarda bulunamadı (bkz. Dikkat); yalnızca sermaye şirketleri için ayrı, uzmanlaşmış kurumlar vergi daireleri vardır.
Niederlassungserlaubnis'e giden yol
§ 21 Abs. 4 AufenthG uyarınca LEA, § 21 Abs. 1 veya Abs. 2a AufenthG uyarınca bir oturum izniyle geçen üç yıldan sonra, serbest faaliyet başarıyla hayata geçirilmişse ve başvuru sahibinin ve nafaka hakkı olan aile üyelerinin geçimi güvence altındaysa bir Niederlassungserlaubnis verebilir. ServicePortal Berlin'e göre ayrıca diğerlerinin yanı sıra yeterli sağlık sigortası koruması, uygun bir yaşlılık güvencesi (1 Temmuz 2025'ten bu yana ya aylık 1.612,53 avro emeklilik hakkı ya da 67 yaşın doldurulmasında 232.204 avro varlık), ilgili sabıka kaydının bulunmaması ve Berlin'de bir ana ikametgâh şartları geçerlidir. ServicePortal Berlin'e göre harç toplam 124 avrodur (başvuruda 62 avro, verilişte 62 avro); Türk vatandaşları için ARB 1/80 anlaşması uyarınca farklı, daha düşük harçlar geçerlidir. Serbest meslek sahipleri için aynı kaynak farklı olarak beş yıllık bir süre belirtir (bu ayrımın açıklığa kavuşturulmamış kesin hukuki dayanağı için bkz. Dikkat).
Veri boşlukları
§ 21 başvurularında IHK katılımının kesin hukuki dayanağına, Handwerkskammer Berlin'deki olası farklı bir usule ve Niederlassungserlaubnis'te serbest meslek sahipleri için beş yıllık sürenin kesin yasal dayanağına ilişkin kesin bir bilgi yoktur. Bu boşluklar burada doldurulmak yerine açıkça belirtilmektedir.
Frage zu Ihrer Situation, die diese Seite nicht beantwortet? Schreiben Sie uns eine E-Mail – wir melden uns persönlich zurück. Das ist ein Testangebot ohne Anspruch auf Rechtsberatung im Einzelfall.