Kurs integracyjny w Berlinie

Podstawy prawne

§§ 43 do 44a AufenthG; rozporządzenie o kursach integracyjnych (Integrationskursverordnung, IntV), w szczególności § 5 (dopuszczenie) i § 9 (opłata). § 44a AufenthG w brzmieniu ustawy z 27.10.2025 (BGBl. 2025 I Nr. 256), obowiązujący od 30.10.2025.

Uprawnienie (§ 44 AufenthG)

Prawo do jednorazowego uczestnictwa w kursie mają cudzoziemcy o trwałym pobycie, jeśli po raz pierwszy otrzymują zezwolenie pobytowe w celach zarobkowych (§§ 18a do 18d, 18g, 19c i 21), w celu łączenia rodzin lub z powodów humanitarnych (ust. 1). Uprawnienie wygasa rok po wydaniu tytułu lub przy jego utracie, chyba że wystąpiły przeszkody niezależne od osoby cudzoziemca (ust. 2). Uprawnienia nie ma przy dzieciach szkolnych, przy widocznie niskiej potrzebie integracji lub gdy istnieją już wystarczające znajomości języka niemieckiego (ust. 3). Bez uprawnienia można dopuścić w ramach dostępnych miejsc, m.in. Według BAMF (tytuły pobytowe od 2005 r.): trwały pobyt zachodzi przy zezwoleniach pobytowych powyżej roku lub przy pobycie od co najmniej 18 miesięcy. Dokładne sprawdzenie uprawnienia w konkretnym przypadku należy do urzędu ds. cudzoziemców i BAMF.

Obowiązek (§ 44a AufenthG)

Zobowiązany jest ten, kto ma uprawnienie według § 44 i nie może porozumiewać się choćby w prosty sposób w języku niemieckim lub wykazuje niewystarczającą znajomość języka. Obowiązek wygasa, poza cofnięciem lub odwołaniem, tylko przy prawidłowym uczestnictwie (ust. 1a). Wyjątki obowiązują m.in. przy porównywalnych ofertach edukacyjnych w ramach kształcenia zawodowego lub przy niemożności/nieprzystawalności (ust. 2). Przy niespełnieniu obowiązku możliwe są środki przymusu i opłaty (ust. 3).

Stan 2026: wstrzymanie i ponowne dopuszczenie

Według doniesień o piśmie okólnym BAMF dla organizatorów z lutego 2026 (m.in. Flüchtlingsrat NRW, taz z 09.02.2026) od razu nie przyznawano nowych dopuszczeń do dobrowolnego uczestnictwa według § 44 Abs. 4 AufenthG; już przyznane dopuszczenia pozostały ważne. Uzasadniono to ryzykiem finansowym i zabezpieczeniem stabilnego finansowania. Uczestnictwo jako osoba płacąca samodzielnie pozostało możliwe według doniesienia Flüchtlingsrat NRW. Liczba ok. 129 500 osób dotkniętych pochodzi z taz i nie jest danymi BAMF.

Według pisma informacyjnego BAMF „Wiederzulassung von bestimmten Personengruppen nach § 44 Abs. 4 AufenthG” (ponowne dopuszczenie określonych grup osób, stan sierpień 2026) zawieszenie zostaje zakończone „w ramach dostępnych miejsc kursowych”. Od 1 sierpnia 2026 BAMF ponownie dopuszcza określone grupy osób na wniosek. Według zmienionego przez rząd federalny § 5 Abs. 4 S. 2 IntV pierwszeństwo mają: (1) cudzoziemcy z zezwoleniem pobytowym według § 24 AufenthG, (2) obywatele niemieccy i inni obywatele Unii bez wystarczającej znajomości niemieckiego dla zatrudnienia lub kształcenia zawodowego, a także członkowie rodzin obu grup. Rozpatrywanie według kolejności wpływu wniosków; tylko kompletne wnioski; obie grupy w równych częściach. Przy obywatelach Unii jako „ponownie dostępni na rynku pracy” liczą się: osoby uprawnione do zasiłku dla bezrobotnych według § 136 SGB III, osoby zwolnione z obowiązku opłaty według § 9 Abs. 2 S. 1 Nr. 3 IntV oraz osoby, które były zatrudnione w Niemczech, nie nabywając prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Wnioski składa się cyfrowo przez portal federalny.

Z dostępnego pisma informacyjnego to nie wynika; mowa jest tam o „określonych grupach osób”. Osoby zobowiązane według § 44a AufenthG nie są dotknięte wstrzymaniem (według Flüchtlingsrat NRW / doniesień o piśmie okólnym dla organizatorów).

Struktura i zakończenie (BAMF)

Kurs językowy 600 jednostek lekcyjnych (UE), w specjalnych kursach do 900 UE, w kursie intensywnym 400 UE; kurs orientacyjny 100 UE; łącznie 700 UE (ogólnie) do 1000 UE (specjalne kursy). Kurs alfabetyzacji: maksymalnie 1300 godzin lekcyjnych (dane ze strony głównej BAMF). Kursy w pełnym i niepełnym wymiarze czasu, kursy integracyjne dla młodzieży. Zakończenie: Deutsch-Test für Zuwanderer (DTZ), poziom B1, oraz test „Leben in Deutschland”; następnie certyfikat kursu integracyjnego. Powtórzenie poszczególnych odcinków kursu jest możliwe, także po 1200 UE (BAMF); do powtórzenia istnieje osobny wniosek online (300 godzin lekcyjnych).

Koszty i zwolnienie

Opłata wynosi 50 procent obowiązującej przy zapisie stawki zwrotu kosztów (§ 9 IntV). Według FAQ BAMF godzina lekcyjna kosztuje „z reguły 2,29 euro”, kurs 700-godzinny ok. 1603 euro (strona BAMF; tam podano „od 01.08.2022”; wysokość może się zmieniać wraz ze stawką zwrotu kosztów, bez zmiany ustawy). Zwolnienie na wniosek: pobieranie świadczeń według SGB II lub XII (FAQ BAMF wymienia „Grundsicherungsgeld, zasiłek dla bezrobotnych lub pomoc na utrzymanie”), niskie dochody z pracy (miesięczne wynagrodzenie brutto poniżej progu; konkretny próg nie został potwierdzony: brak pewnych informacji w tej sprawie), nieproporcjonalna trudność. Zwrot 50 procent opłaty przy pomyślnym zdaniu testu końcowego w ciągu dwóch lat (§ 9 IntV; przy specjalnych kursach trzy lata).

Realizacja w Berlinie

Odpowiedzialny za dopuszczenie i przydział jest BAMF (placówka regionalna według BAMF-NAvI; która placówka regionalna jest właściwa dla Berlina, nie zostało potwierdzone: brak pewnych informacji w tej sprawie). Kursy oferują dopuszczeni organizatorzy, których można znaleźć przez BAMF-NAvI. Berlińskie Volkshochschule oferują „Integrationskurs – Beratung und Einstufung” (service.berlin.de): 30 do 45 minut, bez opłat, we wszystkich 12 dzielnicach; potrzebne są paszport i tytuł pobytowy, ewentualnie obowiązek nałożony przez urząd ds. cudzoziemców lub Jobcenter oraz decyzja Jobcenter. Pełna lista berlińskich organizatorów kursów nie została potwierdzona: brak pewnych informacji w tej sprawie.

Sprzeczności i niejasności

Strona główna BAMF i pismo informacyjne wymieniają na stan sierpień 2026 ponowne dopuszczenie; doniesienia mediów i związków z lutego 2026 mówią o wstrzymaniu „do odwołania”. Oba fakty dotyczą różnych momentów czasowych. Dostępny tekst § 44 AufenthG nie zawierał adnotacji o stanie. Opłata 2,29 euro jest udokumentowana z datą 2022; czy w 2026 r. jest niezmieniona, FAQ BAMF określa jako „z reguły”.