Wiza dla specjalistów do pracy praktycznej: § 18a AufenthG w Berlinie

Aktualne brzmienie § 18a AufenthG

§ 18a AufenthG nosi urzędowy tytuł „Fachkräfte mit Berufsausbildung” (specjaliści z wykształceniem zawodowym) i od 18 listopada 2023 (etap 1 Gesetz zur Weiterentwicklung der Fachkräfteeinwanderung, BGBl. 2023 I Nr. 217) brzmi w całości: „Einer Fachkraft mit Berufsausbildung wird eine Aufenthaltserlaubnis zur Ausübung jeder qualifizierten Beschäftigung erteilt.” („Specjaliście z wykształceniem zawodowym wydaje się zezwolenie na pobyt w celu wykonywania każdego kwalifikowanego zatrudnienia.”) To cały tekst przepisu – jedno zdanie. Wcześniejsze wersje zawierały w samym § 18a jeszcze informacje o okresie ważności, obowiązku uzyskania zgody Bundesagentur für Arbeit i wymogu, aby zatrudnienie odpowiadało wykształceniu zawodowemu; elementy te zostały wraz z reformą przeniesione do przepisu ogólnego § 18 AufenthG, który od tego czasu obowiązuje wspólnie dla kilku tytułów dla specjalistów. Ponownej merytorycznej zmiany § 18a AufenthG przez GEAS-Anpassungsgesetz (obowiązującą od 12 czerwca 2026) nie da się stwierdzić na podstawie urzędowej wersji ustawy i zestawienia zmian z Artikel 2 tej ustawy: zmieniono tam tylko §§ 2, 9b, 10, 11, 12a, 13, 14a, 15b, 16g, 25, 26, 29, 30, 65, 71 i 73 AufenthG – wszystkie to przepisy dotyczące azylu i procedury granicznej. § 18 i § 18a nie są tam zawarte.

Gdzie dziś znajdują się przesłanki: § 18 AufenthG

§ 18 AufenthG nosi tytuł „Grundsatz der Fachkräfteeinwanderung; allgemeine Bestimmungen” (zasada imigracji specjalistów; przepisy ogólne) i obowiązuje wspólnie dla tytułów pobytowych według §§ 18a, 18b, 18g i 19c. Do wydania potrzebne są według § 18 Abs. 2 AufenthG m.in. konkretna oferta pracy, co do zasady zgoda Bundesagentur für Arbeit według § 39 AufenthG (wyjątki istnieją, jeśli ustawa, umowa międzypaństwowa lub Beschäftigungsverordnung przewidują zatrudnienie niewymagające zgody), zezwolenie na wykonywanie zawodu, o ile jest wymagane, oraz stwierdzenie równoważności kwalifikacji, o ile jest to przesłanką danego tytułu. Przy pierwszym wydaniu po ukończeniu 45. roku życia wynagrodzenie musi ponadto osiągać co najmniej 55 procent rocznej granicy wymiaru składek w powszechnym ubezpieczeniu emerytalnym, o ile nie zostanie wykazane odpowiednie zabezpieczenie emerytalne. Zgodnie z § 18 Abs. 3 Nr. 1 AufenthG specjalistą z wykształceniem zawodowym jest ten, kto „posiada krajowe kwalifikowane wykształcenie zawodowe lub zagraniczną kwalifikację zawodową równoważną z krajowym kwalifikowanym wykształceniem zawodowym”. Okres ważności reguluje § 18 Abs. 4 AufenthG: tytuły pobytowe według §§ 18a, 18b, 18g i 19c są wydawane na okres do czterech lat, przy krótszym stosunku pracy lub krótszej zgodzie Bundesagentur für Arbeit odpowiednio krócej plus sześć miesięcy, jednak nigdy dłużej niż cztery lata. Jeśli zatrudnienie zakończy się przedterminowo, okres ważności zostaje według § 18 Abs. 5 AufenthG wprawdzie skrócony, ale pozostaje co najmniej sześć miesięcy (lub dziewięć miesięcy przy wystarczających podstawach do przyjęcia szczególnie wyzyskujących warunków pracy w rozumieniu Richtlinie 2009/52/EG) od zakończenia zatrudnienia.

Co ustawowo oznaczają „kwalifikowane zatrudnienie” i „kwalifikowane kształcenie zawodowe”

Oba pojęcia mają definicję legalną w § 2 AufenthG. Zgodnie z § 2 Abs. 12a AufenthG kwalifikowane kształcenie zawodowe ma miejsce, „jeśli chodzi o kształcenie zawodowe w państwowo uznanym lub podobnie uregulowanym zawodzie, dla którego na podstawie przepisów federalnych lub krajowych ustalono okres kształcenia wynoszący co najmniej dwa lata”. Zgodnie z § 2 Abs. 12b AufenthG kwalifikowane zatrudnienie ma miejsce, „jeśli do jego wykonywania wymagane są umiejętności, wiedza i zdolności zdobywane na studiach lub w kwalifikowanym kształceniu zawodowym”. Od reformy z 18 listopada 2023 konkretne zatrudnienie nie musi już odpowiadać pierwotnie zdobytemu wykształceniu: § 18a AufenthG pozwala na „każde” kwalifikowane zatrudnienie, o ile w tym sensie wymaga ono wiedzy ze studiów lub kwalifikowanego kształcenia zawodowego – niekoniecznie z własnego wykształcenia danej osoby.

Uznanie kwalifikacji jako przesłanka

Decydująca różnica w stosunku do specjalisty z wykształceniem akademickim (§ 18b AufenthG): zagraniczne wykształcenie zawodowe liczy się jako „specjalista z wykształceniem zawodowym” w rozumieniu § 18 Abs. 3 Nr. 1 AufenthG tylko wtedy, gdy zostało zdobyte w Niemczech albo uznane za równoważne z niemieckim kwalifikowanym kształceniem zawodowym. To stwierdzenie równoważności jest odrębnym postępowaniem administracyjnym według Berufsqualifikationsfeststellungsgesetz i odpowiednich ustaw o izbach; jak przebiega, który urząd jest właściwy (ZAB, IHK FOSA, Handwerkskammer Berlin) i gdzie w Berlinie jest bezpłatne doradztwo, szczegółowo wyjaśnia strona tematyczna „Uznawanie zagranicznych dyplomów w Berlinie” – nie jest to tu powtarzane. Jeśli uznanie nie jest zakończone do planowanego wjazdu lub rozpoczęcia pracy, zamiast § 18a AufenthG w grę wchodzi często najpierw Anerkennungspartnerschaft według § 16d Abs. 3 AufenthG, w ramach której uznanie przeprowadza się dopiero po wjeździe równolegle do pracy; po pełnym uznaniu przewidziane jest następnie przejście na § 18a AufenthG. Szczegóły na stronie tematycznej „Anerkennungspartnerschaft w Berlinie”.

Praktyka berlińska: wniosek w Landesamt für Einwanderung

Właściwy jest LEA w siedzibie przy Keplerstraße 2, 10589 Berlin. Według informacji Service-Portal Berlin dotyczących „Aufenthaltserlaubnis für Fachkräfte mit Berufsausbildung” (§ 18a AufenthG) wnioskodawcy muszą wykazać m.in. legalny pobyt, umowę o pracę lub ofertę pracy od pracodawcy z siedzibą zakładu w Niemczech, dowód kwalifikacji (niemieckie wykształcenie lub uznana zagraniczna kwalifikacja zawodowa), w zawodach regulowanych zezwolenie na wykonywanie zawodu, wystarczającą ochronę ubezpieczenia zdrowotnego oraz główne miejsce zamieszkania w Berlinie; należy złożyć m.in. wniosek online, kopie dokumentu tożsamości, umowę o pracę, dowód kwalifikacji, wypełniony przez pracodawcę formularz „Erklärung zum Beschäftigungsverhältnis” oraz dowody miejsca zamieszkania i ubezpieczenia zdrowotnego. Opłaty wynoszą według tego samego źródła 56 euro za pierwsze wydanie w formie naklejki lub 49 euro za przedłużenie, 100 euro za pierwsze elektroniczne zezwolenie na pobyt (eAT) lub 93 euro za jego przedłużenie, obniżone stawki dla obywateli Turcji (27,60 euro poniżej 24 lat, 46 euro od 24 lat) oraz 6 euro za cyfrowe zdjęcie paszportowe w terminalu. Po złożeniu wniosku online i uiszczeniu opłaty następuje weryfikacja przez LEA, przy pozytywnym wyniku osobisty termin z przedłożeniem oryginałów dokumentów; eAT jest gotowe do odbioru po około 4 do 6 tygodniach, naklejkę można wydać bezpośrednio na miejscu.

Prawo federalne a praktyka berlińska

Czy i na jakich warunkach tytuł zostanie wydany, reguluje jednolicie w całym kraju Aufenthaltsgesetz; Berlin nie ma przy tym własnej swobody uznania. Specyficzne dla Berlina są właściwość LEA przy Keplerstraße, cyfrowa procedura składania wniosków przez Service-Portal Berlin oraz podane tam opłaty i czasy rozpatrywania.