Fachkräfteeinwanderungsgesetz (ustawa o imigracji wykwalifikowanych pracowników) w skrócie: geneza, liczby, słowniczek

Geneza: od FEG 2020 do Weiterentwicklungsgesetz

Pierwotna Fachkräfteeinwanderungsgesetz weszła w życie 1 marca 2020 i po raz pierwszy rozszerzyła dostęp do rynku pracy dla specjalistów z wykształceniem zawodowym z państw spoza UE; nowością była m.in. możliwość wjazdu w celu poszukiwania miejsca kształcenia zawodowego i miejsca pracy. Około trzy i pół roku później Bundestag i Bundesrat uchwaliły „Gesetz zur Weiterentwicklung der Fachkräfteeinwanderung” (ustawę o dalszym rozwoju imigracji specjalistów, potocznie FEG 2.0 lub Weiterentwicklungsgesetz), mającą na celu wyraźne zwiększenie liczby specjalistów z państw trzecich. Składa się ona z dwóch aktów prawnych: zmiany Aufenthaltsgesetz (pod kierownictwem Bundesministerium des Innern) oraz „Verordnung zur Weiterentwicklung der Fachkräfteeinwanderung”, która zmieniła przede wszystkim Beschäftigungsverordnung (BeschV, rozporządzenie o zatrudnieniu) (pod kierownictwem Bundesministerium für Arbeit und Soziales). Oba weszły w życie stopniowo w trzech etapach.

Trzy etapy Weiterentwicklungsgesetz

Etap 1 – 18 listopada 2023: Progi wynagrodzenia dla Blaue Karte EU zostały obniżone (do 50 % lub, dla zawodów deficytowych i osób rozpoczynających karierę zawodową, 45,3 % granicy wymiaru składek w powszechnym ubezpieczeniu emerytalnym, od tego czasu ustalane co roku na nowo), dostęp do Blaue Karte EU rozszerzono na osoby rozpoczynające karierę zawodową z dyplomem z ostatnich trzech lat oraz na specjalistów IT bez formalnego dyplomu ukończenia studiów z co najmniej trzyletnim odpowiednim doświadczeniem zawodowym (§ 18g Abs. 2 AufenthG), a uznani specjaliści mogli od tego momentu pracować w każdym kwalifikowanym zatrudnieniu, a nie tylko w takim, które odpowiada ich kwalifikacjom. Jednocześnie początkowo terminowa Westbalkanregelung stała się bezterminowa.

Etap 2 – 1 marca 2024: Wprowadzono Anerkennungspartnerschaft (partnerstwo na rzecz uznania kwalifikacji, § 16d Abs. 3 AufenthG i. V. m. § 2a BeschV), dzięki któremu specjalista może już pracować w sposób kwalifikowany równolegle do toczącego się postępowania w sprawie uznania, o ile pracodawca i specjalista uzgodnią to w umowie. Dodatkowo § 6 BeschV ułatwił pod określonymi warunkami pracę zarobkową na podstawie samego doświadczenia zawodowego (bez formalnego stwierdzenia równoważności), zniesiono badanie pierwszeństwa przy kształceniu zawodowym (§ 8 Abs. 1 BeschV) i wprowadzono nowe regulacje dotyczące pomocników pielęgniarskich (§ 22a BeschV) oraz terminowego zatrudnienia w ramach kontyngentu do ośmiu miesięcy (§ 15d BeschV).

Etap 3 – 1 czerwca 2024: Wraz z Chancenkarte (§ 20a, § 20b AufenthG) wprowadzono nowy, oparty na punktach tytuł pobytowy w celu poszukiwania pracy. Jednocześnie roczny kontyngent Westbalkanregelung podwojono z 25.000 do 50.000 zgód, a zezwolenia na pobyt dla specjalistów według § 18a AufenthG (wykształcenie zawodowe) i § 18b AufenthG (wykształcenie akademickie) przestawiono z regulacji uznaniowej na regulację z roszczeniem prawnym („Anspruchstitel”): jeśli przesłanki ustawowe są spełnione, od tego czasu istnieje prawne roszczenie o wydanie, a nie jedynie możliwość wydania. Szczegóły dotyczące wszystkich czterech wymienionych tytułów pobytowych – przesłanki, okres ważności, właściwe urzędy w Berlinie – znajdują się na stronie tematycznej „Tytuły pobytowe w celu pracy: przegląd dla Berlina”.

Dalsze zmiany 2025/2026

Od 1 stycznia 2026 obowiązuje nowy obowiązek informacyjny pracodawców (§ 45c AufenthG): kto zatrudnia zrekrutowaną z zagranicy osobę z państwa trzeciego, musi najpóźniej pierwszego dnia pracy poinformować ją w formie tekstowej (np. e-mailem lub w załączniku do umowy o pracę) o możliwości bezpłatnego, wielojęzycznego i poufnego doradztwa w sprawach z zakresu prawa pracy i prawa socjalnego oraz podać dane kontaktowe najbliższego punktu doradczego. Podstawą prawną samych punktów doradczych jest § 45b AufenthG; ogólnokrajowa sieć „Faire Integration” z jednym punktem kontaktowym w każdym kraju związkowym została z tą samą datą oparta na nowej podstawie ustawowej. Celem jest według Bundesministerium für Arbeit und Soziales ochrona przed wyzyskiem i przed dumpingiem płacowym ze szkodą dla pracowników krajowych.

W odniesieniu do Westbalkanregelung umowa koalicyjna rządu federalnego urzędującego od 2025 roku (Union/SPD) przewiduje zmniejszenie rocznego kontyngentu z 50.000 do 25.000 zgód. Zmiana ta jest według ostatnio dostępnych źródeł uzgodniona politycznie, ale jeszcze nie wdrożona ustawowo (zob. sekcja „Uwaga” powyżej, gdzie podano dokładny stan źródeł).

Statystyka: migracja zarobkowa do Niemiec

Według wspólnego bilansu Auswärtiges Amt, Bundesministerium für Arbeit und Soziales i Bundesministerium des Innern z 19.11.2024 w pierwszym roku po wejściu w życie etapu 1 (18.11.2023 do listopada 2024) wydano około 200.000 wiz w celach zarobkowych, co oznacza wzrost o około 10 % w porównaniu z wartością z poprzedniego roku wynoszącą 177.578. W tym samym okresie liczba wiz dla studentów z państw trzecich wzrosła o ponad 20 %, dla osób w trakcie kształcenia zawodowego o około dwie trzecie, a dla postępowań w sprawie uznania zagranicznych kwalifikacji zawodowych o prawie 50 %.

Według komunikatu prasowego Bundesagentur für Arbeit z 18.02.2026 („Pięć lat Fachkräfteeinwanderungsgesetz”) migracja zarobkowa od 2020 roku więcej niż się podwoiła: w czerwcu 2025 roku 420.000 zatrudnionych objętych obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym miało tytuł pobytowy lub tytuł osiedlenia się ze względu na swoją pracę zarobkową, w porównaniu z nieco ponad 200.000 w 2020 roku. Dobra jedna czwarta zatrudnionych objętych obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym z tytułem pobytowym związanym z pracą pochodzi z sześciu państw objętych Westbalkanregelung (Albania, Bośnia i Hercegowina, Kosowo, Czarnogóra, Macedonia Północna, Serbia). Do końca 2025 roku Bundesagentur für Arbeit odnotowała 360.000 porad cyfrowych z zainteresowanymi z zagranicy, w tym w samym 2025 roku 23.600 w sprawie uznania kwalifikacji zawodowych. W grudniu 2025 roku Bundesagentur für Arbeit musiała odrzucić około 18.000 zapytań dotyczących Westbalkanregelung, ponieważ roczny kontyngent był już wyczerpany.

Według komunikatu prasowego BAMF z 31.03.2026 dotyczącego migracji edukacyjnej i zarobkowej w pierwszym półroczu 2025 migracja zarobkowa według danych Ausländerzentralregister (AZR, centralnego rejestru cudzoziemców) była w pierwszym półroczu 2025 o 19,4 % wyższa niż w pierwszym półroczu 2024, ale nie osiągnęła jeszcze poziomu pierwszego półrocza 2023 i odpowiadała mniej więcej poziomowi pierwszego półrocza 2022. Migracja edukacyjna była natomiast w pierwszym półroczu 2025 o 40,6 % wyższa niż w pierwszym półroczu 2024 i o 2,7 % wyższa niż w pierwszym półroczu 2023. W odniesieniu do Blaue Karte EU ta sama analiza podaje spadającą liczbę pierwszych wydań bez wcześniejszego tytułu pobytowego w każdym pierwszym półroczu: 12.430 (2023), 7.750 (2024), 7.385 (2025). Pełne dane roczne za 2025 rok Forschungszentrum (centrum badawcze) BAMF zamierza według własnej zapowiedzi opublikować dopiero w połowie 2026 roku w „Monitoring zur Bildungs- und Erwerbsmigration”.

Słowniczek

Chancenkarte (karta szans, § 20a, § 20b AufenthG, od 1.6.2024): zezwolenie na pobyt w celu poszukiwania kwalifikowanego zatrudnienia lub uznania zagranicznej kwalifikacji zawodowej, wydawane albo przy już uznanym statusie specjalisty, albo przy co najmniej 6 punktach w systemie punktowym (kwalifikacje, znajomość języków, doświadczenie zawodowe, wiek, związek z Niemcami). Więcej na stronie tematycznej „Tytuły pobytowe w celu pracy”.

Blaue Karte EU (Niebieska Karta UE, § 18g AufenthG): tytuł pobytowy dla osób z dyplomem ukończenia studiów wyższych (lub, w określonych zawodach IT, z co najmniej trzyletnim odpowiednim doświadczeniem zawodowym zamiast dyplomu) i ofertą pracy powyżej ustalanego co roku na nowo progu minimalnego wynagrodzenia. Progi zostały po raz pierwszy obniżone w etapie 1 Weiterentwicklungsgesetz (18.11.2023) do 50 % lub 45,3 % granicy wymiaru składek; aktualne kwoty w euro znajdują się na stronie tematycznej „Tytuły pobytowe w celu pracy”.

Zezwolenie na pobyt dla specjalistów (Fachkräfte-Aufenthaltserlaubnis; § 18a AufenthG dla wykształcenia zawodowego, § 18b AufenthG dla wykształcenia akademickiego): tytuł pobytowy w celu kwalifikowanego zatrudnienia, które wymaga wiedzy z danego wykształcenia. Od etapu 3 (1.6.2024) przy spełnieniu przesłanek istnieje prawne roszczenie o wydanie.

Anerkennungspartnerschaft (partnerstwo na rzecz uznania kwalifikacji, § 16d Abs. 3 AufenthG i. V. m. § 2a BeschV, od 1.3.2024): umożliwia kwalifikowaną pracę w Niemczech już w trakcie toczącego się postępowania w sprawie uznania zagranicznej kwalifikacji zawodowej, jeśli pracodawca i specjalista uzgodnią to w umowie – zamiast, jak wcześniej, czekać na wynik uznania.

Westbalkanregelung (regulacja dla Bałkanów Zachodnich, § 19c Abs. 1 AufenthG i. V. m. § 26 Abs. 2 BeschV): ułatwiony dostęp do rynku pracy dla obywateli Albanii, Bośni i Hercegowiny, Kosowa, Czarnogóry, Macedonii Północnej i Serbii, bez konieczności wykazywania formalnych kwalifikacji zawodowych; warunkiem jest konkretna oferta pracy i zgoda Bundesagentur für Arbeit w ramach rocznego kontyngentu (obecnie 50.000, stan na 07.09.2026; planowane obniżenie do 25.000 według umowy koalicyjnej, jeszcze nie obowiązuje).

Make it in Germany: oficjalny, bezpłatny i wolny od reklam portal informacyjny rządu federalnego dla międzynarodowych specjalistów i pracodawców, z ogólnymi informacjami o wjeździe, uznawaniu kwalifikacji, szukaniu pracy i życiu w Niemczech oraz z giełdą pracy. Nie jest to portal urzędowy ani zamiennik indywidualnej porady prawnej czy wniosku w Landesamt für Einwanderung.

Faire Integration (§ 45b, § 45c AufenthG, od 1.1.2026): ogólnokrajowa sieć bezpłatnych, wielojęzycznych i poufnych punktów doradczych w sprawach z zakresu prawa pracy i prawa socjalnego dla pracowników zrekrutowanych z zagranicy, z jednym punktem kontaktowym w każdym kraju związkowym; pracodawcy muszą najpóźniej pierwszego dnia pracy poinformować o niej zrekrutowanych pracowników.