Ubezpieczenie społeczne, numer identyfikacji podatkowej i konto bankowe w Berlinie

Numer identyfikacji podatkowej (Bundeszentralamt für Steuern)

Każda osoba, która po raz pierwszy melduje miejsce zamieszkania w Niemczech, otrzymuje automatycznie ważny dożywotnio numer identyfikacji podatkowej (IdNr.). Urząd meldunkowy przekazuje w tym celu dane zebrane przy zameldowaniu do Bundeszentralamt für Steuern (BZSt), który nadaje numer i wysyła go wyłącznie listem na zameldowany adres – przekazanie telefonicznie lub e-mailem jest niedopuszczalne ze względu na ochronę danych. Jeśli w ciągu około trzech miesięcy od zameldowania numer nie dotarł, można złożyć w BZSt kopię dokumentu tożsamości wraz z zaświadczeniem o zameldowaniu, aby otrzymać numer ponownie. Za nadanie odpowiada wyłącznie centralnie BZSt, a nie lokalny urząd skarbowy; w innych sprawach podatkowych (podatek od wynagrodzeń, zeznanie podatkowe) punktem kontaktowym jest natomiast berliński urząd skarbowy właściwy dla dzielnicy zamieszkania – Berlin dzieli się w tym celu na 17 dzielnicowych urzędów skarbowych.

Numer ubezpieczenia społecznego i Sozialversicherungsausweis (Deutsche Rentenversicherung)

Numer ubezpieczenia społecznego (numer ubezpieczenia emerytalnego) identyfikuje Cię dożywotnio w ustawowym ubezpieczeniu emerytalnym. Przy pierwszym zatrudnieniu w Niemczech o numer w Deutsche Rentenversicherung wnioskuje z reguły wybrana przez pracownika kasa chorych jako instytucja pobierająca składki; potrzebne są do tego nazwisko rodowe, data urodzenia, miejsce urodzenia, kraj urodzenia i płeć. Tak zwany Versicherungsnummernachweis (następca dawnego Sozialversicherungsausweis) jest z reguły doręczany automatycznie po zgłoszeniu przez pracodawcę i zawiera imię i nazwisko, nazwisko rodowe, datę urodzenia, datę wystawienia, numer ubezpieczenia oraz dane właściwego zakładu ubezpieczeń emerytalnych w formie kodu QR; jest bezpłatny. Jeśli brakuje danych lub potwierdzenie nie dotarło, można bezpłatnie zażądać go w Deutsche Rentenversicherung lub w kasie chorych. Błędy w dokumencie (np. w nazwisku) należy zgłosić natychmiast, ponieważ w przeciwnym razie mogą wpłynąć na późniejsze prawa emerytalne.

Ubezpieczenie zdrowotne jako pracownik

Z chwilą podjęcia zatrudnienia pracownicy podlegają z reguły obowiązkowi ubezpieczenia w ustawowym ubezpieczeniu zdrowotnym (GKV). W ciągu dwóch tygodni od powstania obowiązku ubezpieczenia istnieje swobodne prawo wyboru spośród ustawowych kas chorych (§ 175 SGB V); o wyborze informuje się pracodawcę nieformalnie, a odrębne papierowe zaświadczenie o członkostwie od 2021 nie jest już wymagane – nowa kasa chorych potwierdza członkostwo elektronicznie po zgłoszeniu przez pracodawcę. Powyżej corocznie dostosowywanej granicy obowiązku ubezpieczenia (Jahresarbeitsentgeltgrenze) – 2026: 77.400 euro brutto rocznie lub 6.450 euro brutto miesięcznie – pracownicy nie podlegają już obowiązkowemu ubezpieczeniu i mogą przejść do prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego (PKV) lub dobrowolnie pozostać w GKV. Dla osób, które już 31.12.2002 według ówczesnego stanu prawnego były zwolnione z obowiązku ubezpieczenia z powodu przekroczenia granicy, obowiązuje dla 2026 niższa granica szczególna w wysokości 69.750 euro rocznie.

Konto bankowe: prawo do podstawowego rachunku płatniczego

Zgodnie z Zahlungskontengesetz (ZKG) co do zasady każda osoba przebywająca legalnie w UE ma ustawowe prawo do podstawowego rachunku płatniczego (Basiskonto) z podstawowymi funkcjami płatniczymi – wyraźnie obejmuje to także osoby bez stałego miejsca zamieszkania oraz osoby ubiegające się o azyl i osoby z Duldung (tolerowanym pobytem). Wymagane są do tego wniosek i dokument tożsamości, z reguły ważny paszport lub dowód osobisty; w przypadku osób bez tych dokumentów pod pewnymi warunkami mogą zostać zaakceptowane także inne dokumenty wystawione przez niemieckie urzędy (np. Aufenthaltsgestattung, zaświadczenie o zameldowaniu). Każda instytucja kredytowa, która oferuje rachunki płatnicze dla konsumentów, jest zobowiązana do założenia podstawowego rachunku płatniczego i nie może arbitralnie odmówić jego otwarcia ani wypowiedzieć konta bez ważnego powodu. W razie odmowy otwarcia można zwrócić się do Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht (BaFin, Federalnego Urzędu Nadzoru nad Usługami Finansowymi).

Ubezpieczenie emerytalne i umowy o zabezpieczeniu społecznym z krajem pochodzenia

Jako pracownik płacisz przez pracodawcę automatycznie składki na ustawowe ubezpieczenie emerytalne. W kwestii zaliczenia okresów ubezpieczenia przebytych za granicą decydujące jest, czy Niemcy zawarły z Twoim krajem pochodzenia umowę o zabezpieczeniu społecznym. W obrębie UE oraz z Islandią, Liechtensteinem, Norwegią i Szwajcarią obowiązują unijne zasady koordynacji; poza tym istnieją umowy dwustronne m.in. z Australią, Bośnią i Hercegowiną, Brazylią, Chile, Indiami (umowa o delegowaniu), Izraelem, Japonią, Kanadą/Quebekiem, Kosowem, Marokiem, Macedonią Północną, Czarnogórą, Filipinami, Albanią, Koreą Południową, Serbią, Tunezją, Turcją, Urugwajem i USA. Bez takiej umowy przy obliczaniu niemieckiej emerytury uwzględnia się z reguły tylko okresy ubezpieczenia przebyte w Niemczech; niektóre umowy (np. z Brazylią) przewidują odmiennie sumowanie wszystkich okresów.

Berlińskie punkty kontaktowe

Osobiste doradztwo w sprawie ubezpieczenia emerytalnego oferuje w Berlinie m.in. punkt informacyjno-doradczy Deutsche Rentenversicherung Berlin-Brandenburg przy Knobelsdorffstraße 93, 14059 Berlin (według jednego źródła jeden z największych punktów informacyjno-doradczych tego zakładu); Rentenversicherung Berlin-Brandenburg jest osiągalna telefonicznie pod numerem 030 86888-0. W sprawach podatkowych wykraczających poza samo nadanie Steuer-ID (które należy centralnie do BZSt) właściwy jest w zależności od dzielnicy zamieszkania jeden z 17 berlińskich urzędów skarbowych.