Twoje prawa jako obywatela UE

Kto może przebywać w Niemczech na podstawie FreizügG/EU: pracownicy, samozatrudnieni, osoby szukające pracy, studenci, osoby niepracujące, pobyt stały.

Podstawa prawna: § 2 FreizügG/EU (ustawa o swobodzie przepływu osób/UE), wdrażający dyrektywę 2004/38/WE oraz przepisy traktatu UE o swobodzie przepływu. Ustawa nie wydaje obywatelom UE zezwoleń na pobyt; prawo istnieje z mocy ustawy, gdy spełniasz jeden z warunków.

Kto ma prawo (§ 2 (2))

• Pracownicy i osoby w kształceniu zawodowym (nr 1).
• Osoby szukające pracy (nr 1a): do sześciu miesięcy, a dłużej tylko dopóki możesz wykazać, że nadal szukasz i masz realne szanse na zatrudnienie. Co w praktyce berlińskiej uchodzi za dowód, ustawa nie określa; zapytaj urząd ds. cudzoziemców (Ausländerbehörde), zanim na tym polegasz.
• Osoby samozatrudnione prowadzące działalność w Niemczech (nr 2) oraz usługodawcy i usługobiorcy (nr 3 i 4).
• Niepracujący obywatele UE (nr 5) według § 4: potrzebujesz wystarczającego ubezpieczenia zdrowotnego i wystarczających środków. Studenci: prawo jako osoby niepracujące; członkowie rodziny wtedy tylko małżonek, partner i dzieci na utrzymaniu.
• Członkowie rodziny (nr 6): zob. Rodzina.
• Pobyt stały (nr 7) po pięciu latach, niżej.

Zachowanie statusu pracownika po utracie pracy (§ 2 (3))

• Zachowujesz prawo, jeśli jesteś tymczasowo niezdolny(a) do pracy z powodu choroby lub wypadku.
• Bezrobocie niezawinione, potwierdzone przez urząd pracy (Agentur für Arbeit) po ponad roku pracy: prawo pozostaje. Po krótszej niż roczna pracy pozostaje na sześć miesięcy (§ 2 (3) zdanie 2).
• Rozpoczęcie kształcenia zawodowego zachowuje prawo, jeśli jest związane z dotychczasową pracą; związek nie jest potrzebny, gdy utraciłeś(aś) pracę niezależnie od własnej woli.
• Zarejestruj się jak najszybciej jako bezrobotny(a) w urzędzie pracy, bo potwierdzenie jest częścią tej zasady.

Pobyt stały po pięciu latach (§ 4a)

Obywatele UE, którzy mieszkali legalnie i nieprzerwanie w Niemczech przez pięć lat, mają prawo pobytu stałego, niezależnie od warunków z § 2 (2) (§ 4a (1)). Nieobecności do sześciu miesięcy łącznie w roku nie przerywają pobytu (§ 4a (6)); nieobecność dłuższa niż dwa lata z rzędu z powodu o charakterze nietymczasowym kończy to prawo (§ 4a (7)). Na wniosek urząd potwierdza pobyt stały (§ 5 (5)). W szczególnych przypadkach, jak przejście na emeryturę lub niezdolność do pracy, obowiązują krótsze okresy (§ 4a (2)).

Brak zaświadczenia o pobycie dla obywateli UE

Obywatele UE nie otrzymują dokumentu pobytowego. Ustawa przewiduje kartę tylko dla członków rodziny niebędących obywatelami UE (§ 5 (1)) oraz zaświadczenie o pobycie stałym na wniosek. Dawne „Freizügigkeitsbescheinigung” (zaświadczenie o swobodzie przepływu) zostało zniesione ustawą z 21 stycznia 2013 (BGBl. 2013 I s. 86), w mocy od 29 stycznia 2013. Pracodawcy i banki czasem proszą o „zaświadczenie o pobycie”: wystarczającym dowodem tożsamości jest paszport lub dowód osobisty.

Utrata prawa (w skrócie)

Urząd może stwierdzić, że prawo nie istnieje, jeśli uzyskano je na podstawie sfałszowanych dokumentów lub fałszywych oświadczeń (§ 2 (4)). W ciągu pięciu lat od rozpoczęcia pobytu może stwierdzić, że warunki ustały (§ 5 (4)). W pozostałych przypadkach utratę prawa można stwierdzić tylko ze względu na porządek publiczny, bezpieczeństwo lub zdrowie (§ 6); sam wyrok skazujący nie wystarcza, a po uzyskaniu pobytu stałego tylko z poważnych powodów (§ 6 (4)). Po dziesięciu latach pobytu tylko z nadrzędnych względów bezpieczeństwa publicznego (§ 6 (5)). Każda taka decyzja musi być pisemna i można ją zaskarżyć: natychmiast zasięgnij porady prawnej.