Ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i emerytalne

Rozporządzenie 883/2004: gdzie jesteś ubezpieczony(a), EKUZ, kasa chorych, sumowanie okresów ubezpieczenia, ZUS i niemiecka emerytura.

System którego kraju obowiązuje?

Zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 883/2004 w danym czasie jesteś ubezpieczony(a) w jednym państwie członkowskim. Podstawowa zasada to kraj, w którym pracujesz (pracownicy i osoby samozatrudnione). Jeśli pracujesz w Berlinie, obowiązuje niemieckie ubezpieczenie społeczne (Sozialversicherung), nawet gdy pracodawca jest polski. Wyjątki: pracownicy delegowani (zaświadczenie A1) i osoby pracujące w kilku krajach.

Ubezpieczenie zdrowotne

• Pracownicy w Berlinie: ubezpieczenie zdrowotne jest obowiązkowe; wybierasz ustawową kasę chorych (gesetzliche Krankenkasse) i się w niej rejestrujesz; składki dzielisz z pracodawcą. Próg dochodu, powyżej którego możliwe jest ubezpieczenie prywatne, w 2026 wynosi 77 400 euro rocznie (6450 euro miesięcznie) (niemieckie ubezpieczenie emerytalne). Zob. SGB V.
• EKUZ (Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego) z polskiego NFZ obejmuje pobyty tymczasowe, nie przeprowadzkę. Jeśli tu mieszkasz i pracujesz, potrzebujesz niemieckiej ochrony. Zasady EKUZ dla studentów i pracowników delegowanych nie są tu omówione.
• Brak pracy: aby zachować prawo pobytu, musisz mieć wystarczające ubezpieczenie zdrowotne i środki (§ 4 FreizügG/EU). To, czy polska ochrona NFZ jest akceptowana przy długim pobycie, nie jest tu rozstrzygnięte; zapytaj urząd ds. cudzoziemców (Ausländerbehörde).
• Studenci: ustawowa składka ubezpieczeniowa studentów i zwolnienia nie są omówione; zapytaj uczelnię.

Emerytura i sumowanie okresów

• Okresy ubezpieczenia w Polsce i Niemczech są sumowane przy sprawdzaniu, czy spełniasz warunki do emerytury; każdy kraj płaci potem swoją część (niemieckie ubezpieczenie emerytalne: Polska).
• Wniosek składasz w kraju zamieszkania; jest on przekazywany dalej. Strona polska: ZUS. Strona niemiecka: Deutsche Rentenversicherung.
• Polsko-niemiecka umowa o zabezpieczeniu społecznym z 1975 obowiązuje nadal tylko dla pewnych grup (mieszkańcy z 1990); dla osób, które przeprowadziły się później, obowiązuje prawo UE (ta sama strona DRV).

Ubezpieczenie na wypadek bezrobocia

Okresy pracy w Polsce mogą się liczyć do niemieckiego zasiłku dla bezrobotnych (Arbeitslosengeld), a zasiłek można w niektórych przypadkach eksportować na czas poszukiwania pracy. Zarejestrowanie jako bezrobotny(a) co najmniej 4 tygodnie przed wyjazdem, rejestracja w drugim państwie w ciągu 7 dni; eksport na 3 miesiące, z możliwością przedłużenia do 6; formularz U2. Okresy w Polsce liczą się na podstawie formularza U1 (art. 61, art. 64 rozporządzenia 883/2004).